CHRA.TV

Voorbeeld-HTML-pagina

ئامادەبووانى ئێستا 60 میوان

ژیاننامه‌ی شاعیری گه‌وره‌ی کورد نالی

نالی دامه‌زرێنه‌ری قوتابخانه‌ی شیعری بابان و گه‌وه‌ره‌‌ترین شاعیری كرمانجی خوارووه‌. نالی ناوی خدره‌، كوڕی ئه‌حمدی شاویسی ئاڵی به‌گی میكایلیه له‌‌گوندی خاك و خۆڵ ، له‌ده‌شتی شاره‌زوور هاتۆته‌ دنیاوه‌ .

 

له‌ ساڵی 1800ز له‌ دایك بووه‌ ، هه‌ر له‌ته‌مه‌نی منداڵی نراوه‌ته‌ به‌ر خوێندنی حوجره‌ له‌سه‌رتاوه‌ ( قورئانی پیرۆز ورده‌كتێبی فارسی خوێندووه‌ ، دواتر زانسته‌كانی تری قورئان و فه‌رمووده و صه‌رف نه‌حوو كه‌لام به‌لاغه‌و‌ فه‌له‌ك و ‌فیقهـ وسیره‌ )ی خویندووه‌ .

تاخوێندنی ئه‌مانه‌ی ته‌واو كردووه‌ و دواتر ( ئیجازه‌ی عیلمی )وه‌رگرتوو ، چه‌نده‌ها شوێن ولای چه‌نده‌ها مامۆستای باشی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی خوێندووه‌ .  دوای ته‌واو بوونی خوێندنه‌كه‌ی (نالی) مه‌لایه‌كی باش و ڕۆشنبیرێكی گه‌وره‌ی سه‌رده‌می خۆی بووه‌ بێجگه‌ له‌ زمانه‌كه‌ی خۆی فارسی و‌ توركی و عه‌ره‌بی به‌ باشی زانیوه‌ ، ته‌نانه‌ت شیعریشی پێ نووسیوون .

له‌ژیانیدا خزمه‌تێكی زۆری نه‌ته‌وه‌كه‌ی كردووه‌ ، له‌دوای بیست و پێنج ساڵی ته‌مه‌نی ، واته‌ (له‌ده‌وروبه‌ری ساڵی 1848ز) كوردستان جێده‌هێلێت و ده‌چێته‌ حه‌ج ، وه‌ئێستاش ناگه‌ڕێته‌وه بۆ كوردستان و ، دوای ته‌واو كردنی حه‌جه‌كه‌ی رووی كردۆته‌ شام له‌ ساڵی 1850ز تا كۆتایی ساڵی 1854ز نالی له‌شام بووه‌ ، له‌و ماوه‌یه‌دا میرنشینی بابان ده‌رووخێت و ، ده‌نگ و باسی رووخانه‌كه‌ی پێده‌گات ، هه‌ست ده‌كات خۆشیه‌كه‌ی سلێمانی نه‌ما ، حه‌بیبه‌نه‌ما ، دۆست و ئه‌حبابه‌كانی وه‌كو جاران نه‌مان ، سوپاكه‌ی ئه‌حمه‌د پاشا تیاچوو ، سوپای رۆمی جێیانی گرته‌وه‌، ، (سالم)یش نه‌ك هه‌ر هانده‌ری نابێت كه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ سلێمانی به‌ڵكوتكای لێده‌كات نه‌شگه‌ڕێته‌وه‌ ، وه‌كو له‌ قه‌سیده‌كه‌یدا ده‌ڵێت :-

تو خوا بڵێن به‌و حه‌زره‌تی نالی ده‌خیلی بم

بــه‌و نه‌وعــه‌ نه‌كا به‌سـوله‌یـمانییا گوزه‌ر

نالی نا ئو‌مێد بووه‌و به‌ناعیلاجی رووی له‌ ئه‌سته‌مبوول كردووه‌و له‌وێ له‌لای ئه‌حمه‌د پاشای بابان ئه‌بێ … له‌گه‌ڵ پیاوه‌ كورده‌كانی تر ژیانێكی خۆش و ئه‌دیبانه‌یان له‌دیوه‌خانی ئه‌حمه‌د پاشادا رابواردووه‌و ، هه‌موویان به‌ مامۆستا بانگیان كردووه‌.

له‌ كۆتایی ساڵی 1873ز له‌ شاری ئه‌سته‌مبوول كۆچی دوایی كردووه‌ ، له‌ گۆڕستانی قه‌رج ئه‌حمدی ئه‌و شاره‌ ته‌رمه‌كه‌یان به‌خاك سپارد.

 

هۆنراوه‌ی نالی:

 

شه‌وی یه‌لدایه‌ یا ده‌یجووره‌ ئه‌مشه‌و

که‌ دیده‌م دوور له‌ تۆ بێ‌نووره‌ ئه‌مشه‌و؟!

 

دڵم وه‌ک حاکمی مه‌عزووله‌ قوربان!

خه‌ڵاتی وه‌سڵی تۆی مه‌نزووره‌ ئه‌مشه‌و

 

دڵیش مایل به‌ دیده‌ی تۆیه‌، بۆیه‌

له‌ من وه‌حشی و ڕه‌میده‌ و دووره‌ ئه‌مشه‌و

 

که‌ تۆی شای که‌چ‌کولاهی دیده‌ مه‌ستان،

چ باکم قه‌یسه‌ر و فه‌خفووره‌ ئه‌مشه‌و؟!

 

له‌ خه‌و هه‌ڵساوه‌ یا ئاڵۆزه‌ چاوت؟

هه‌میشه‌ وایه‌ یا مه‌خمووره‌ ئه‌مشه‌و؟

 

سوروشکم نه‌قشی چاوی تۆ ده‌کێشێ

که‌ جێم سه‌رداره‌که‌ی (مه‌نسوور)ه‌ ئه‌مشه‌و

موسوڵمانان ده‌پرسن حاڵی «نالی»

له‌ کونجی بێ‌که‌سی مه‌هجووره‌ ئه‌مشه‌و

 

هۆنراوه‌یه‌کی تری نالی:

 

عاشقی بێ‌دڵ ده‌ناڵێ، مه‌یلی گریانی هه‌یه‌

بێ‌شکه‌ هه‌وره‌ تریشقه‌ تاوی بارانی هه‌یه‌

 

چاوی من ده‌م‌ده‌م ده‌رێژێ ئاوی ساف و خوێنی گه‌ش

دا بڵێن ده‌ریای عومانه‌ دوڕڕ و مه‌رجانی هه‌یه‌

 

په‌رچه‌می ڕوو داده‌پۆشێ، پێچی زوڵفی پێچه‌یه‌

دا به‌ ڕۆژیش پێی بڵێن شه‌معی شه‌بوستانی هه‌یه‌

 

ئاسمانی حوسنی مه‌حبووبه‌م له‌ ئه‌برۆ و زوڵف و ڕوو

دوو هیلال و دوو شه‌و و دوو ماهی تابانی هه‌یه‌

 

هه‌ر له‌بت، یا سینه‌شت هه‌ر دوو به‌ده‌رخه‌، دابڵێن:

له‌علی ڕوممانی هه‌یه‌، یا له‌عل و ڕوممانی هه‌یه‌

 

وه‌حشیه‌ لێمان له‌به‌ر ته‌عنه‌ی ڕه‌قیبی سه‌گ سیفه‌ت

ڕاسته‌ هه‌ر زیی‌ڕۆحێ بۆ وه‌سواسه‌ شه‌یتانی هه‌یه‌

 

دڵ موشه‌ببه‌ک بوو له‌ به‌ر ئێشانی نیشانی موژه‌ت

حه‌یفه‌ قوربان! ئاخر ئه‌م نیشانه‌یه‌ شانی هه‌یه‌

 

له‌حزه‌یێک و له‌محه‌یێک چاوم به‌ چاوی ناکه‌وێ

کێ ده‌ڵێ وه‌حشی غه‌زاله‌ مه‌یلی ئینسانی هه‌یه‌

 

تۆ ئه‌گه‌ر هه‌ستی، له‌ جێ ڕاوه‌ستی دێو و کافریش

دێن ده‌ڵێن: به‌ خودا قیامه‌ت ڕاسته‌ هه‌ستانی هه‌یه‌

 

فارس و کورد و عه‌ره‌ب هه‌ر سێم به‌ ده‌فته‌ر گرتووه‌

«نالی» ئه‌مڕۆ حاکمی سێ موڵکه‌ دیوانی هه‌یه‌!